JIS L 0801 là gì? Nguyên tắc chung khi thử độ bền màu

JIS L 0801 là tiêu chuẩn công nghiệp Nhật Bản quy định nguyên tắc chung cho mọi phương pháp thử độ bền màu trên vật liệu dệt. Tiêu chuẩn này đóng vai trò nền tảng trong toàn bộ bộ tiêu chuẩn JIS L 08xx, bao gồm cách chuẩn bị mẫu thử, chọn vải đệm, sử dụng thang xám và điều kiện đánh giá kết quả. Bất kỳ phép thử độ bền màu cụ thể nào (giặt, ma sát, mồ hôi, ánh sáng) cũng phải tuân theo các nguyên tắc mà JIS L 0801 đặt ra trước khi đi vào quy trình riêng.

[related_posts_by_tax title=""]

tài liệu tiêu chuẩn JIS L 0801 về thử độ bền màu vải dệt

JIS L 0801 quy định những gì?

JIS L 0801 thiết lập khung chung mà mọi phép thử độ bền màu phải tuân theo, thay vì hướng dẫn một phép thử cụ thể. Phiên bản hiện hành là JIS L 0801:2011, được sửa đổi ngày 20 tháng 7 năm 2011, thay thế phiên bản JIS L 0801:2004 trước đó. Tiêu chuẩn này tương đương với ISO 105-A01 trong hệ thống tiêu chuẩn quốc tế.

Phạm vi điều chỉnh chính bao gồm:

  • Định nghĩa độ bền màu và các thuật ngữ liên quan
  • Quy cách chuẩn bị mẫu thử (vải, sợi, xơ rời)
  • Loại vải đệm tiêu chuẩn dùng trong thử nghiệm
  • Cách sử dụng thang xám để đánh giá kết quả
  • Điều kiện ánh sáng, nền so màu và môi trường đánh giá
  • Hệ thống cấp đánh giá từ 1 đến 5

Một điểm thường bị bỏ qua: JIS L 0801 không phải phép thử. Nó là bộ nguyên tắc chung. Các tiêu chuẩn cụ thể như JIS L 0844 (giặt), JIS L 0849 (ma sát), JIS L 0848 (mồ hôi) hay JIS L 0841 (ánh sáng) sẽ dẫn chiếu ngược lại JIS L 0801 để lấy quy cách mẫu thử, thang xám và điều kiện đánh giá.

Cách chuẩn bị mẫu thử theo JIS L 0801

Mẫu thử phải đại diện đúng cho sản phẩm cần kiểm tra, không được lấy từ vùng biên vải hoặc vùng có khuyết tật. Tùy dạng vật liệu, cách chuẩn bị mẫu khác nhau:

  1. Mẫu vải: cắt mẫu theo kích thước quy định của từng phép thử cụ thể (ví dụ 40 x 100 mm cho thử giặt, 50 x 50 mm cho thử mồ hôi). Mẫu phải được lấy từ vùng đại diện, tránh mép vải.
  2. Mẫu sợi: cuộn sợi thành lớp song song rồi may hoặc cố định lên vải nền trước khi đưa vào thử nghiệm.
  3. Mẫu xơ rời: nén xơ thành lớp mỏng đồng đều, kẹp giữa 2 tấm vải nền rồi may cố định.

Trước khi thử, mẫu cần được ổn định trong môi trường tiêu chuẩn: nhiệt độ 20 ± 2 °C, độ ẩm tương đối 65 ± 4 %. Điều kiện này giúp loại bỏ sai lệch do ẩm độ gây ra. Nếu bỏ qua bước ổn định mẫu, kết quả giữa các lần thử có thể chênh lệch đáng kể, nhất là với vải cotton hay viscose vốn hút ẩm mạnh.

Vải đệm tiêu chuẩn dùng trong thử nghiệm

Vải đệm (adjacent fabric) là vải chưa nhuộm, đặt tiếp xúc với mẫu thử để đánh giá mức độ dây màu (staining) trong quá trình thử. JIS L 0801 quy định rõ loại vải đệm phải phù hợp với thành phần sợi của mẫu thử và mục đích phép thử.

Các loại vải đệm đơn sợi phổ biến gồm: cotton, len, polyamide (nylon), polyester, acrylic và tơ tằm. Ngoài ra, vải đệm đa sợi (multifiber adjacent fabric) chứa nhiều dải sợi khác nhau trên cùng 1 tấm vải, giúp đánh giá dây màu lên nhiều loại sợi cùng lúc.

Có 2 loại vải đệm đa sợi được sử dụng rộng rãi:

  • Loại DW: gồm các dải len, acrylic, polyester, polyamide, cotton và viscose (diacetate). Phù hợp với đa số phép thử ở điều kiện thông thường.
  • Loại TV: thay len bằng triacetate, dùng khi phép thử có nhiệt độ cao hoặc điều kiện không phù hợp với len và diacetate.

Khi chọn sai loại vải đệm hoặc dùng vải đệm không đạt chuẩn về đặc tính nhuộm, kết quả dây màu có thể sai lệch. Vải đệm phải tuân theo tiêu chuẩn JIS L 0803 (tương đương ISO 105-F series) về đặc tính hấp thụ thuốc nhuộm.

các dải sợi trên vải đệm đa sợi multifiber dùng trong thử độ bền màu

Thang xám đánh giá kết quả

Thang xám (grey scale) là công cụ trực quan dùng để cho điểm mức thay đổi màu hoặc mức dây màu sau khi thử. JIS L 0801 dẫn chiếu 2 loại thang xám:

  • Thang xám đánh giá sự thay đổi màu (JIS L 0804, tương đương ISO 105-A02): so sánh mẫu trước và sau thử nghiệm để xác định mức phai màu.
  • Thang xám đánh giá sự dây màu (JIS L 0805, tương đương ISO 105-A03): so sánh mức màu dính lên vải đệm so với vải đệm chưa dùng.

Mỗi thang xám gồm 9 cặp mẫu xám (hoặc xám-trắng), đại diện cho 9 mức đánh giá: 5, 4-5, 4, 3-4, 3, 2-3, 2, 1-2 và 1. Trong đó cấp 5 là tốt nhất (hầu như không đổi màu hoặc không dây màu), cấp 1 là kém nhất (thay đổi hoặc dây màu rất nhiều).

Cấp đánh giá

Ý nghĩa (thay đổi màu) Ý nghĩa (dây màu)
5 Không thay đổi

Không dây màu

4-5

Thay đổi rất nhẹ Dây màu rất nhẹ
4 Thay đổi nhẹ

Dây màu nhẹ

3-4

Thay đổi nhẹ đến trung bình Dây màu nhẹ đến trung bình
3 Thay đổi trung bình

Dây màu trung bình

2-3

Thay đổi trung bình đến nhiều Dây màu trung bình đến nhiều
2 Thay đổi nhiều

Dây màu nhiều

1-2

Thay đổi rất nhiều Dây màu rất nhiều
1 Thay đổi hoàn toàn

Dây màu hoàn toàn

Thang xám phải được bảo quản đúng cách, tránh ánh sáng trực tiếp và bụi bẩn. Theo thời gian, bản thân thang xám cũng bị biến màu, cần đối chiếu với thông số kỹ thuật CIELAB gốc để kiểm tra và thay thế khi cần thiết.

Điều kiện đánh giá kết quả

Điều kiện ánh sáng và nền khi đánh giá ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác của kết quả. JIS L 0801 quy định rõ:

  • Nguồn sáng: ánh sáng ban ngày tự nhiên phía bắc hoặc đèn D65 (mô phỏng ánh sáng ban ngày, nhiệt độ màu khoảng 6500 K). Tránh ánh sáng huỳnh quang thông thường hoặc đèn sợi đốt vì dễ gây nhận định sai về sắc độ.
  • Nền so màu: phải là nền xám trung tính, tương đương độ sáng nằm giữa cấp 1 và cấp 2 của thang xám đánh giá thay đổi màu. Nền trắng hoặc nền có màu sẽ tạo hiệu ứng tương phản sai lệch.
  • Góc nhìn: mẫu thử và thang xám phải đặt trên cùng mặt phẳng, cùng điều kiện ánh sáng, và quan sát ở góc khoảng 45 độ.

tủ so màu với đèn D65 dùng để đánh giá độ bền màu vải theo thang xám

Người đánh giá cần có thị lực màu bình thường, được kiểm tra bằng bài test thị lực màu (ví dụ bài test Munsell Hue). Nếu mẫu có sự thay đổi không đồng đều, cần lấy nhiều vị trí đo và ghi nhận cấp thấp nhất hoặc cấp trung bình tùy theo quy định của từng phép thử cụ thể.

Các phép thử cụ thể dẫn chiếu JIS L 0801

Hầu hết các tiêu chuẩn thử độ bền màu trong hệ thống JIS đều dẫn chiếu về JIS L 0801 như tài liệu gốc. Dưới đây là các tiêu chuẩn phổ biến nhất trong ngành dệt may:

Tiêu chuẩn

Phép thử ISO tương đương
JIS L 0841 Độ bền màu với ánh sáng ban ngày

ISO 105-B01

JIS L 0843

Độ bền màu với đèn xenon ISO 105-B02
JIS L 0844 Độ bền màu khi giặt

ISO 105-C series

JIS L 0846

Độ bền màu với nước ISO 105-E01
JIS L 0848 Độ bền màu với mồ hôi

ISO 105-E04

JIS L 0849

Độ bền màu với ma sát ISO 105-X12
JIS L 0860 Độ bền màu khi giặt khô

ISO 105-D01

Khi đọc kết quả test vải từ nhà cung cấp hoặc phòng thí nghiệm, cần lưu ý phép thử nào được dùng (JIS, ISO hay AATCC). Mặc dù JIS L 0801 tương đương ISO 105-A01 về nguyên tắc chung, các phép thử cụ thể có thể khác nhau ở chi tiết kỹ thuật như thành phần dung dịch thử, nhiệt độ hoặc thời gian xử lý.

Vì sao cần tuân thủ JIS L 0801 khi xuất khẩu sang Nhật?

Thị trường Nhật Bản yêu cầu kết quả thử nghiệm theo hệ thống JIS, và JIS L 0801 là tiền đề bắt buộc. Nếu phòng thí nghiệm thử độ bền màu giặt theo JIS L 0844 nhưng không tuân thủ quy cách mẫu thử và thang xám của JIS L 0801, kết quả thử sẽ không được đối tác Nhật chấp nhận.

Với doanh nghiệp dệt may Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị sản xuất vải xuất khẩu sang Nhật, việc nắm rõ JIS L 0801 giúp:

  • Đọc và hiểu spec sheet (bảng thông số kỹ thuật) của khách hàng Nhật
  • Kiểm tra lại kết quả test từ phòng thí nghiệm
  • Phát hiện sai lệch nếu phòng thí nghiệm không tuân thủ đúng điều kiện đánh giá
  • Trao đổi chuyên môn với đối tác về yêu cầu độ bền màu

Các phép thử cụ thể dẫn chiếu JIS L 0801

Những lỗi thường gặp khi áp dụng JIS L 0801

Ngay cả khi đã có tiêu chuẩn rõ ràng, một số lỗi vẫn lặp lại trong thực tế kiểm tra:

  • Không ổn định mẫu trước khi thử: bỏ qua bước điều hòa mẫu ở 20 ± 2 °C, 65 ± 4 % RH khiến kết quả dao động giữa các lần thử, đặc biệt với vải hút ẩm.
  • Dùng sai loại vải đệm: dùng vải đệm DW cho phép thử ở nhiệt độ cao (khi nên dùng loại TV), hoặc dùng vải đệm đã hết hạn sử dụng.
  • Đánh giá sai điều kiện ánh sáng: so màu dưới đèn huỳnh quang thông thường thay vì đèn D65, dẫn đến đánh giá sai sắc độ, đặc biệt với các cặp màu metameric.
  • Thang xám bị biến màu: sử dụng thang xám quá cũ mà không đối chiếu lại thông số CIELAB, dẫn đến toàn bộ kết quả đánh giá bị trượt cấp.
  • Nhầm lẫn giữa 2 loại thang xám: dùng thang xám đánh giá thay đổi màu (A02) để đánh giá dây màu hoặc ngược lại.

Câu hỏi thường gặp

JIS L 0801 có phải phép thử không?

Không. JIS L 0801 chỉ quy định nguyên tắc chung. Phép thử cụ thể nằm ở các tiêu chuẩn riêng như JIS L 0844 (giặt), JIS L 0849 (ma sát) hay JIS L 0841 (ánh sáng). Tuy nhiên, tất cả phép thử này đều phải tuân theo nguyên tắc trong JIS L 0801.

JIS L 0801 khác ISO 105-A01 ở điểm nào?

JIS L 0801:2011 được xây dựng dựa trên ISO 105-A01:2010, với một số điều chỉnh kỹ thuật phù hợp thực tế Nhật Bản. Về nguyên tắc chung, 2 tiêu chuẩn gần như tương đương, nhưng các phép thử cụ thể trong hệ JIS có thể khác biệt chi tiết so với ISO tương ứng.

Cấp bền màu tối thiểu thường được yêu cầu là bao nhiêu?

Phụ thuộc vào sản phẩm và thị trường. Với vải xuất khẩu Nhật Bản, khách hàng thường yêu cầu tối thiểu cấp 3-4 cho dây màu và cấp 4 cho thay đổi màu. Tuy nhiên, yêu cầu cụ thể sẽ ghi rõ trong spec sheet của từng đơn hàng, cần đối chiếu trực tiếp với đối tác.

>> CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM:

Nếu doanh nghiệp đang sản xuất vải phục vụ thị trường Nhật, nên ưu tiên đọc kỹ JIS L 0801 trước khi tìm hiểu các phép thử cụ thể. Hiểu đúng nguyên tắc chung sẽ giúp tránh sai lệch từ khâu chuẩn bị mẫu, và giảm rủi ro hàng bị trả lại do kết quả test không nhất quán giữa phòng thí nghiệm của 2 bên.

Công Ty TNHH Dệt May Việt Thắng Lợi

Địa chỉ: Lô G25 Thới An – Lê Thị Riêng, P. Thới An, TPHCM

Hotline: 0912 888 599

Website: https://vietthangloi.vn/

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *